Uitleg over tv-soundbars

Wat is een tv-soundbar?

Een tv-soundbar, in het Duits ook wel ‘Klangriegel’ genoemd, is een langwerpig luidsprekersysteem met een zeer geringe inbouwdiepte. Het combineert meerdere luidsprekers in één behuizing en is bedoeld als een eenvoudige plug-and-play-oplossing. Eenmaal aangesloten en ingeschakeld vervangt hij het zwakke geluid van de tv door een aanzienlijk voller geluidsbeeld, zonder dat er een complete geluidsinstallatie hoeft te worden opgebouwd. Juist deze eenvoud heeft soundbars tot een populaire oplossing gemaakt voor het verbeteren van het tv-geluid.

Meerdere luidsprekers in één behuizing

In de smalle behuizing werken verschillende luidsprekers samen. Kleine tweeters geven de fijne, hoge frequenties weer, terwijl midrange-luidsprekers het bereik bestrijken waarin stemmen en de meeste instrumenten vallen. Dit samenspel zorgt voor een breder geluidsbeeld dan de minuscule luidsprekers van een televisie kunnen produceren. De lengte van een soundbar komt daarbij vaak ongeveer overeen met de breedte van de tv (of iets minder), zodat deze visueel niet als storend wordt ervaren.

Platte tv's hebben vaak een slecht geluid

Moderne televisies zijn extreem dun ontworpen, en dat is nu juist het probleem. Voor een vol, diep geluid heeft een luidspreker een bepaald volume aan de behuizing nodig als resonantieruimte. Dat volume ontbreekt simpelweg in de dunne televisie. Het ingebouwde geluid klinkt daardoor vaak extreem vlak en juist zachte passages gaan verloren tussen muziek en omgevingsgeluiden. Een soundbar vult het ontbrekende volume en de ontbrekende componenten van buitenaf aan en compenseert deze constructiegerelateerde zwakte.

Soundbar, Sounddeck en Soundbase

De klassieke soundbar is de platte balk die voor of onder de tv wordt geplaatst of aan de muur wordt opgehangen. Daarnaast is er het sounddeck, ook wel soundbase genoemd, een subcategorie met een aanzienlijk grotere bouwdiepte. De tv kan direct op een sounddeck worden geplaatst. Omdat er meer ruimte in de behuizing beschikbaar is, zijn hier vaak al naar voren of naar beneden gerichte basluidsprekers ingebouwd. Daar staat tegenover dat een sounddeck, in tegenstelling tot een soundbar, niet aan de muur kan worden bevestigd.

Soundbar of klassiek surround-systeem

Voor velen is de belangrijkste vraag vóór de aankoop of één enkele soundbar volstaat of dat het een klassiek meerkanaalsysteem moet zijn. Beide opties leiden tot een beter geluid, maar verschillen op essentiële punten zoals kosten, benodigde ruimte en geluidskwaliteit.

Inrichting en ruimte

Een klassiek 5.1-systeem bestaat uit meerdere afzonderlijke luidsprekers die door de ruimte moeten worden verspreid en met kabels moeten worden aangesloten. Daarbij komt meestal nog een aparte AV-receiver als bedieningscentrum. Dit levert het meest ruimtelijke geluid op, maar vereist ruimte, bekabeling en enige technische vaardigheid bij de installatie. De soundbar draait dit principe om en brengt de belangrijkste luidsprekers onder in één behuizing. Het leggen van lange kabels naar de voor-, achter- en middenluidsprekers is niet meer nodig, en het geheel ziet er strak uit.

Beslissingsgrondslagen

Wie op zoek is naar een maximaal, nauwkeurig lokaliseerbaar ruimtelijk geluid voor een echte thuisbioscoop en daar de ruimte voor heeft, is vaak beter af met een meerdelig systeem. Voor de meeste woonkamers is de soundbar daarentegen het ideale compromis tussen weinig moeite, een strak ontwerp, een duidelijk hoorbare verbetering en een goede prijs-kwaliteitverhouding. De overgang is vloeiend, want veel soundbars kunnen met een subwoofer en draadloze achterluidsprekers worden uitgebreid tot een kleine surround-set.

Rioolsystemen

De cijfers in het gegevensblad geven een voorbeeld van uit hoeveel kanalen het geluid bestaat. Wie de systematiek eenmaal begrijpt, kan modellen snel indelen.

Wat de cijfers betekenen

Het eerste getal staat voor de hoofdluidsprekers op oorhoogte, het tweede voor een aparte subwoofer en een derde getal, indien aanwezig, voor naar boven gerichte hoogkanalen. Een 2.0-soundbar levert dus puur stereogeluid, een 2.1 voegt een subwoofer toe en vanaf 5.1 komen er kanalen voor de ruimte bij. Naar boven toe is de schaal onbeperkt. Systemen zoals 7.1 of 7.1.4 voegen nog meer achter- en hoogkanalen toe, en aan de bovenkant bevinden zich uitgebreide configuraties zoals 9.1.4 of 11.1.4. Dergelijke grote systemen bereiken hun volledige effect echter meestal alleen met extra achterluidsprekers en naar boven gerichte drivers, niet met een enkele soundbar alleen. Meer kanalen betekenen dus niet automatisch een beter geluid, want ook luidsprekers, de ruimte, de opstelling en de signaalverwerking spelen een rol.

Het Center-kanaal voor dialogen

Een apart centerkanaal – dat is het eerste nummer vanaf drie – is bijzonder belangrijk voor de spraakverstaanbaarheid. Het geeft stemmen en dialogen doelgericht vanuit het midden weer, gescheiden van muziek en effecten op de overige kanalen. Daardoor blijven gesproken passages ook bij luide scènes beter verstaanbaar. Systemen zonder een speciaal centerkanaal mengen de stemmen daarentegen in de hoofdkanalen, wat in rustige momenten nauwelijks opvalt, maar bij veel drukte in het geluid sneller tegen zijn grenzen aanloopt. Hoe duidelijk dialogen uiteindelijk overkomen, hangt echter niet alleen af van het centerkanaal, maar ook van de signaalverwerking en vele andere aspecten.

Hoe de soundbar ruimtelijk geluid produceert

Een tv-soundbar staat meestal voor de tv, maar moet toch geluid door de hele kamer laten klinken. Dit wordt mogelijk gemaakt door een combinatie van fysische aspecten en signaalverwerking.

Virtuele surround en reflecties

Aangezien er meestal geen luidsprekers achter de bank of de ‘tv-kijker’ staan, maken soundbars gebruik van virtuele surround. Speciaal uitgerichte drivers richten het geluid doelgericht op de zijwanden en het plafond, vanwaar het naar de luisterpositie wordt teruggekaatst en de indruk wekt dat het uit de ruimte komt. Daarnaast past digitale signaalverwerking bepaalde frequenties en looptijden aan, zodat het gehoor een bredere en diepere ruimte waarneemt dan de smalle vorm eigenlijk toelaat. Deze psycho-akoestische trucs werken goed, maar zijn sterk afhankelijk van de vorm van de ruimte en de reflecterende oppervlakken.

Dolby Atmos en geluid van bovenaf

Moderne 3D-geluidsformaten zoals Dolby Atmos en DTS:X gaan nog een stap verder. In plaats van het geluid star aan afzonderlijke kanalen toe te wijzen, werken ze op basis van objecten. Objectgebaseerd betekent in dit geval dat afzonderlijke geluidsobjecten coördinaten in de driedimensionale ruimte toegewezen krijgen. Het apparaat berekent in realtime welke luidsprekers een object weergeven, zodat bijvoorbeeld een helikopter in de film daadwerkelijk schuin van boven lijkt te komen. Naar boven gerichte luidsprekers spelen hiervoor tegen het plafond, waarvan de weerkaatsing als een hoogteniveau wordt waargenomen. Zo ontstaat er een geluidskoepel boven de bank, zonder dat er luidsprekers aan het plafond hoeven te worden gemonteerd.

De subwoofer en de bas

Voor een krachtige klank bij actiescènes of muziek is de weergave van lage tonen van cruciaal belang. Juist hier wordt duidelijk wat een tv-soundbar op zichzelf kan presteren en wanneer een aparte subwoofer zinvol is.

Beperkingen van een soundbar

Lage frequenties hebben veel bewegende lucht nodig en dus een groot behuizingsvolume. Een zeer slanke soundbar kan dat nauwelijks bieden, waardoor de bas zonder extra hulp vaak dun blijft. Sommige alles-in-één-modellen voor kleinere ruimtes zorgen dankzij een slimme behuizingsconstructie en ingebouwde woofers toch voor een redelijke basis, maar een krachtig basgevoel ontstaat zo zelden.

Interne en externe subwoofer

Veel soundbar-sets worden daarom geleverd met een aparte subwoofer, die volledig is toegespitst op de lage frequenties. Deze is tegenwoordig meestal draadloos verbonden met de soundbar en kan vrij in de ruimte worden geplaatst. Wie de subwoofer bovendien loskoppelt van de vloer, bijvoorbeeld met een onderlegger, voorkomt dat trillingen op een onaangename manier worden overgedragen op meubels en aangrenzende ruimtes.

Aansluitingen en verbindingen

De manier waarop een soundbar op de tv wordt aangesloten, is bepalend voor de geluidskwaliteit en het gebruiksgemak in het dagelijks leven. Deze verschillen vooral in de bandbreedte, dat wil zeggen in de hoeveelheid geluidsgegevens die ze doorgeven.

HDMI ARC en eARC

De gangbare standaard van vandaag is de verbinding via HDMI ARC, kort voor Audio Return Channel, of de nieuwere variant HDMI eARC. Via één enkele HDMI-kabel stuurt de tv het geluid terug naar de soundbar. Het voordeel hiervan is dat het volume van het hele systeem nog steeds met de gewone tv-afstandsbediening kan worden geregeld (CEC-protocol). De uitgebreide variant eARC biedt een aanzienlijk hogere bandbreedte en verzendt het geluid vrijwel ongecomprimeerd, wat belangrijk is voor formaten met hoge resolutie zoals Dolby Atmos. Voor eARC moeten echter zowel de tv als de soundbar deze variant ondersteunen.

Optische aansluiting en draadloze verbinding

Als er geen geschikte HDMI-aansluiting beschikbaar is, blijft de optische digitale ingang via een TOSLINK-kabel een degelijk alternatief. Deze heeft echter een beperkte bandbreedte. Andere aansluitmogelijkheden zijn Bluetooth of wifi. Hiermee kunnen andere apparaten, zoals een mobiele telefoon of tablet, maar ook streamingdiensten draadloos worden afgespeeld. Beide zijn vanwege de vaak voorkomende vertragingen echter eerder geschikt voor muziek dan voor het volledige geluid van de tv. Hiervoor is de HDMI-verbinding de betere keuze.

Positie, grootte van de ruimte en geluidsmodi

Zelfs een zeer goede soundbar klinkt slechts zo goed als de plaatsing in de ruimte en de instellingen toelaten. Drie punten verdienen daarbij bijzondere aandacht.

1. De juiste plaats in de ruimte

In het ideale geval staat de soundbar in het midden onder het scherm en zo vrij mogelijk, zodat niets het geluid blokkeert. Planken, boeken of een diepe kastwand voor de soundbar dempen het geluid en verstoren de reflecties waarop het virtuele ruimtelijke geluid is gebaseerd. Als het apparaat te diep in een meubel is verzonken, gaat een deel van het effect verloren. Sommige modellen bieden een automatische kalibratie via een app, die het geluid met behulp van testtonen aan de ruimte aanpast.

2. Kies een model dat bij je tv en je kamer past

De grootte van het systeem moet bij de tv en de ruimte passen. In een kleine kamer kan een omvangrijk systeem al snel te luid klinken. In dat geval is een compactere tv-soundbar de betere keuze. In grote, open ruimtes gaat het effect van een klein instapmodel daarentegen verloren, omdat het geluid in de ruimte verdwijnt.

3. Geluidsmodi zoals de nachtmodus en de spraakmodus

Via verschillende geluidsmodi kan het geluid worden aangepast aan de inhoud en het tijdstip van de dag. Een spraak- of helderheidsmodus versterkt de middenfrequenties waarin stemmen liggen. Dit maakt dialogen iets verstaanbaarder, zelfs bij een laag volume. Een nachtmodus dempt luide pieken en versterkt zachte passages. Andere profielen voor film, muziek of sport passen de geluidsinstellingen aan het genre aan. Dergelijke modi werken echter met het geluid dat de soundbar van de tv ontvangt. Ze zijn geen vervanging voor een gerichte spraakverwerking wanneer verstaanbaarheid het eigenlijke doel is.